Paleis Huis ten Bosch in Den Haag is het huidige woonpaleis van Koning Willem-Alexander en zijn gezin, gebouwd als zomerverblijf in de 17e eeuw. Dit iconische gebouw in het Haagse Bos combineert een rijke Oranje-geschiedenis met architectonische pracht en dient naast woning voor de koning ook nog steeds voor representatieve doeleinden.

Oorsprong en bouw (1645-1652)

De bouw begon in 1645 op initiatief van Amalia van Solms, vrouw van prins Frederik Hendrik van Oranje, die een zomerresidentie wilde nabij Den Haag. Architect Pieter Post ontwierp het in Hollands classicisme, met de eerste steen gelegd door koningin Elizabeth van Bohemen op 2 september 1645; de centrale Oranjezaal, ontworpen door Jacob van Campen, werd in 1652 voltooid als eerbetoon aan Frederik Hendrik na zijn dood in 1647.

Na Amalia’s overlijden in 1675 ging het paleis via haar dochters naar de Pruisische koningen, maar in 1732 keerde het terug in Oranjebezit.​

Uitbreidingen en 18e eeuw

Prins Willem IV renoveerde en breidde het uit tussen 1733-1737 met vleugels ontworpen door Daniël Marot, inclusief de Haagse en Wassenaarse vleugel, in Lodewijk XIV-stijl. Dit maakte het tot een volwaardig paleis voor de stadhouders Willem IV en V. Het stadhouderschap was inmiddels erfelijk verklaard en ondanks republikeinse stromingen was de positie van de stadhouder nog steeds aanzienlijk. Willem V voegde onder andere nog de Japanse kamer toe aan het paleis.

Franse tijd en 19e eeuw

Na de Franse inval in 1795 werd het paleis nationaal bezit en gebruikt als gevangenis, museum en residentie voor koning Lodewijk Napoleon (1806-1807), die tevens de empirestijl introduceerde. Vanaf 1815 diende het weer als Oranje-verblijf voor Willem I, koningin Sophie en koningin Wilhelmina, die het paleis in 1899 voor de Vredesconferentie gebruikte.

Moderne tijd

Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakte Huis ten Bosch zwaar beschadigd door bombardementen, maar werden de kunstwerken uit de Oranjezaal. Koningin Juliana gebruikte het vanaf de jaren 1950 als Haags paleis en koningin Beatrix betrok het in 1981 tot 2014.

Na het aftreden van koningin Beatrix onderging het paleis een grootschalige renovatie (2015-2019) met nieuwe liften, keukens en interieur.